Viêm điểm bám gân là gì? Dấu hiệu, cách chữa khuỷu tay và bài tập phục hồi

Viêm điểm bám gân (enthesitis) là tình trạng viêm tại điểm gân và dây chằng bám vào xương, khởi phát chủ yếu do vận động lặp lại quá mức, chấn thương, lão hóa gân hoặc bệnh tự miễn như viêm cột sống dính khớp. Dấu hiệu nhận biết là cơn đau tăng khi vận động và giảm khi nghỉ, kèm cứng khớp buổi sáng, thường gặp nhất ở khuỷu tay (hội chứng tennis elbow), gót chân và mặt trước gối.

Bệnh không đe dọa tính mạng, nhưng viêm kéo dài có thể dẫn tới rách gân và teo cơ. Chẩn đoán dựa vào khám lâm sàng kết hợp siêu âm và hơn 90% trường hợp cải thiện bằng điều trị bảo tồn: nghỉ ngơi, thuốc kiểm soát đau ngắn hạn, vật lý trị liệu công nghệ cao và bài tập ly tâm tại nhà. Tập đúng kỹ thuật cùng điều chỉnh thói quen vận động là 2 yếu tố quyết định bệnh có tái phát hay không.

I. Viêm điểm bám gân là gì?

Để hiểu rõ về bệnh lý này, trước hết chúng ta cần biết “điểm bám gân” (enthesis) là gì. Đây là thuật ngữ y khoa chỉ vị trí đặc biệt nơi các cấu trúc như gân, dây chằng, bao khớp bám chắc vào bề mặt xương. Các điểm bám này có vai trò như những “mỏ neo” truyền lực từ cơ bắp đến xương, tạo ra chuyển động cho các khớp.

Viêm điểm bám gân (Enthesitis) là tình trạng viêm, kích ứng hoặc tổn thương tại chính những vị trí “mỏ neo” này. Khi tình trạng viêm xảy ra, người bệnh sẽ cảm thấy đau đớn, đặc biệt là khi các cơ liên quan co lại.

II. Nguyên nhân phổ biến gây viêm điểm bám gân

Tình trạng này có thể xuất phát từ nhiều nguyên nhân khác nhau, phổ biến nhất là:

• Vận động quá mức, lặp đi lặp lại: Các hoạt động thể thao (chạy bộ, tennis, golf) hoặc công việc đòi hỏi một động tác lặp lại liên tục (gõ máy tính, làm việc trên dây chuyền) gây áp lực kéo dài lên một điểm bám gân cụ thể, dẫn đến vi tổn thương và viêm.
• Chấn thương đột ngột: Một cú ngã, va đập mạnh hoặc một cử động sai tư thế đột ngột có thể gây tổn thương cấp tính tại điểm bám gân.
• Quá trình lão hóa tự nhiên: Tuổi tác càng cao, gân và dây chằng càng mất đi sự đàn hồi, giảm khả năng chịu lực và dễ bị tổn thương hơn.
• Bệnh lý nền: Viêm điểm bám gân là một triệu chứng đặc trưng của một số bệnh lý viêm khớp tự miễn như viêm cột sống dính khớp, viêm khớp vảy nến, viêm khớp dạng thấp, hoặc các bệnh rối loạn chuyển hóa như Gout.

III. Dấu hiệu và triệu chứng nhận biết sớm

Các triệu chứng của viêm điểm bám gân thường phát triển từ từ và trở nên nặng hơn nếu không được can thiệp. Hãy chú ý đến các dấu hiệu sau:

• Đau: Đây là triệu chứng điển hình nhất. Cơn đau có thể âm ỉ hoặc nhói buốt ngay tại vị trí viêm. Đau tăng lên khi thực hiện các động tác liên quan đến nhóm cơ đó và giảm đi khi nghỉ ngơi.
• Sưng, nóng, đỏ: Vùng da xung quanh điểm bám gân bị ảnh hưởng có thể sưng nhẹ, ấm hơn khi sờ vào và đôi khi có màu hơi đỏ.
• Cứng khớp, khó cử động: Cảm giác cứng và khó cử động rõ rệt nhất là vào buổi sáng sau khi thức dậy hoặc sau một thời gian không hoạt động.
• Yếu cơ: Cảm giác yếu đi ở các cơ xung quanh vùng bị viêm do cơn đau cản trở hoạt động.

IV. Các vị trí trên cơ thể thường bị viêm điểm bám gân nhất

Bất kỳ điểm bám gân nào cũng có thể bị viêm, nhưng phổ biến nhất là ở:

• Gót chân: Gây ra viêm gân Achilles (đau phía sau gót) và viêm cân gan chân (đau dưới lòng bàn chân).
• Khớp gối: Điển hình là viêm điểm bám gân bánh chè (đau mặt trước gối).
• Vùng khuỷu tay: Gây ra Hội chứng Tennis Elbow (viêm lồi cầu ngoài, đau mặt ngoài khuỷu tay) và Golfer’s Elbow (viêm lồi cầu trong, đau mặt trong khuỷu tay).
• Các vị trí khác: Khớp háng, vai, cột sống và xương chậu cũng là những vị trí thường gặp.

V. Viêm điểm bám gân có nguy hiểm không?

1. Mức độ ảnh hưởng đến cuộc sống

Câu trả lời trực tiếp là: Viêm điểm bám gân không đe dọa trực tiếp đến tính mạng, nhưng nếu chủ quan không điều trị kịp thời và đúng cách, bệnh sẽ gây ra những ảnh hưởng nghiêm trọng:

• Đau đớn kéo dài: Cơn đau mạn tính làm suy giảm chất lượng cuộc sống, ảnh hưởng đến giấc ngủ, công việc và mọi hoạt động sinh hoạt hàng ngày.
• Hạn chế vận động: Việc đi lại, cầm nắm, chơi thể thao trở nên vô cùng khó khăn, thậm chí là không thể thực hiện được.

2. Các biến chứng có thể xảy ra

Nếu để tình trạng viêm kéo dài, người bệnh có nguy cơ đối mặt với các biến chứng nguy hiểm:

• Viêm mạn tính: Tổn thương trở nên dai dẳng, khó điều trị dứt điểm.
• Giảm hoặc mất chức năng khớp: Khớp bị cứng, giảm biên độ vận động.
• Nguy cơ rách, đứt gân: Gân bị yếu đi do viêm mạn tính có thể bị rách hoặc đứt hoàn toàn, ngay cả với một chấn thương nhẹ.
• Teo cơ: Các cơ xung quanh vùng bị ảnh hưởng sẽ yếu và teo dần do ít được sử dụng.

Chính vì thế việc điều trị viêm điểm bám gân là hết sức quan trọng. Tránh để bệnh kéo dài dẫn đến những biến chứng nguy hiểm.

VI. Các phương pháp chẩn đoán viêm điểm bám gân

Để chẩn đoán chính xác, bác sĩ cần kết hợp giữa khám lâm sàng và các phương pháp chẩn đoán hình ảnh hiện đại:

Khám lâm sàng: Bác sĩ sẽ hỏi chi tiết về tiền sử bệnh, triệu chứng, tính chất cơn đau. Sau đó, bác sĩ sẽ thực hiện các nghiệm pháp vận động, ấn vào các điểm đau đặc hiệu để xác định vị trí tổn thương và đánh giá biên độ vận động của khớp.

Chẩn đoán hình ảnh:

• Siêu âm: Đây là phương pháp rất giá trị, giúp bác sĩ quan sát trực tiếp cấu trúc gân, phát hiện tình trạng viêm, tụ dịch, dày lên của gân và các vết rách nhỏ.
• X-quang: Thường được chỉ định để loại trừ các nguyên nhân gây đau khác như gãy xương, gai xương hoặc các bệnh lý về xương.
• Chụp cộng hưởng từ (MRI): Được sử dụng trong các trường hợp phức tạp, nghi ngờ có tổn thương nặng hoặc khi chẩn đoán chưa rõ ràng, MRI cho hình ảnh chi tiết và sắc nét nhất về cả gân, cơ, xương và các mô mềm khác.

VII. Phác đồ điều trị viêm điểm bám gân hiệu quả và an toàn

1. Nguyên tắc điều trị chung

Phác đồ điều trị thành công cần tuân thủ 4 nguyên tắc vàng:

• Giảm đau – Kháng viêm: Nhanh chóng kiểm soát triệu chứng cấp tính.
• Bảo vệ & Thúc đẩy chữa lành: Tạo điều kiện tốt nhất để gân tự phục hồi.
• Phục hồi chức năng: Lấy lại sức mạnh và sự linh hoạt cho vùng bị ảnh hưởng.
• Ngăn ngừa tái phát: Giải quyết tận gốc nguyên nhân gây bệnh.

2. Các phương pháp điều trị bảo tồn

Đây là lựa chọn ưu tiên hàng đầu, chiếm hơn 90% các trường hợp điều trị thành công.

Tại nhà: Ngay khi có dấu hiệu, bạn có thể áp dụng phương pháp R.I.C.E:

• Rest (Nghỉ ngơi): Ngưng các hoạt động gây đau.
• Ice (Chườm lạnh): Dùng túi đá chườm lên vùng đau 15-20 phút, vài lần một ngày để giảm sưng viêm.
• Compression (Băng ép): Dùng băng thun để băng ép nhẹ nhàng, giúp giảm sưng.
• Elevation (Nâng cao): Gác cao chi bị tổn thương để giảm phù nề.

3. Thuốc điều trị viêm điểm bám gân

Thuốc giúp bạn kiểm soát cơn đau trong giai đoạn cấp, nhưng không sửa được tổn thương cấu trúc tại điểm bám gân. Nhóm được chỉ định phổ biến nhất là thuốc chống viêm không steroid (NSAIDs), bên cạnh vài lựa chọn thay thế khi bạn có chống chỉ định. Đây là công cụ hỗ trợ đi kèm phục hồi chức năng, không phải phương án thay thế.

• NSAIDs dạng bôi tại chỗ (gel diclofenac, ketoprofen): thường được ưu tiên cho các điểm bám gân nằm nông như khuỷu tay hay gót chân, vì thuốc thấm trực tiếp vào vùng viêm và hạn chế tác dụng phụ lên dạ dày so với đường uống.
• NSAIDs đường uống (ibuprofen, diclofenac, meloxicam): dùng ngắn hạn khi cơn đau cản trở giấc ngủ hoặc sinh hoạt. Nghiên cứu về bệnh lý gân cho thấy nhóm thuốc này cải thiện triệu chứng trong vài tuần đầu, nhưng chưa có bằng chứng khẳng định giúp gân lành nhanh hơn về lâu dài.
• Thuốc giãn cơ: được cân nhắc khi cơn đau kéo theo co thắt nhóm cơ xung quanh, thường gặp ở viêm điểm bám gân vùng vai và khuỷu tay.
• Thuốc giảm đau đơn thuần (paracetamol): lựa chọn cho người có chống chỉ định với NSAIDs như viêm loét dạ dày, bệnh thận mạn hoặc đang dùng thuốc chống đông.

Ba giới hạn bạn cần nắm khi dùng thuốc: thuốc chỉ che cơn đau chứ không tái tạo được sợi gân đã thoái hóa; dùng NSAIDs kéo dài quá 2–3 tuần làm tăng nguy cơ tổn thương dạ dày, thận và tim mạch; và cảm giác hết đau nhờ thuốc dễ khiến bạn vận động trở lại quá sớm, làm tổn thương nặng thêm. Mọi loại thuốc kể trên đều cần bác sĩ thăm khám và kê đơn, tuyệt đối không tự mua dùng theo mách bảo.

4. Vật lý trị liệu

Tại Phòng khám vật lý trị liệu MBJ, chúng tôi xác định Vật lý trị liệu – Phục hồi chức năng là phương pháp cốt lõi, giúp giải quyết tận gốc nguyên nhân gây viêm điểm bám gân mà không cần dùng thuốc hay phẫu thuật. Chúng tôi tự hào đi đầu trong việc ứng dụng các công nghệ tân tiến nhất vào phác đồ điều trị cho từng bệnh nhân:

• Công nghệ Sóng xung kích Shockwave: Đây được xem là “tiêu chuẩn vàng” trong điều trị các bệnh lý về gân. Tại MBJ, hệ thống Shockwave hiện đại sử dụng sóng âm năng lượng cao tác động chính xác vào vùng tổn thương, giúp phá vỡ các điểm vôi hóa, mô sẹo, kích thích tái tạo mao mạch máu mới, từ đó giảm đau nhanh chóng và thúc đẩy quá trình lành thương tự nhiên của cơ thể.
• Laser công suất cao & Siêu âm trị liệu: Phác đồ điều trị toàn diện tại MBJ còn kết hợp linh hoạt giữa Laser công suất cao và Siêu âm trị liệu. Các chùm tia laser và sóng siêu âm sẽ tác động sâu vào các lớp mô, giúp kháng viêm, giảm sưng nề, làm mềm các mô sẹo bị xơ cứng và tăng cường tuần hoàn, tạo điều kiện lý tưởng để gân phục hồi.
• Chương trình bài tập chuyên biệt 1:1: Điểm khác biệt tại MBJ là mỗi người bệnh sẽ được đội ngũ bác sĩ, kỹ thuật viên giàu kinh nghiệm trực tiếp thăm khám và thiết kế một lộ trình bài tập riêng biệt. Các bài tập kéo giãn và tăng cường sức mạnh được cá nhân hóa không chỉ giúp phục hồi chức năng vận động mà còn củng cố sức mạnh cho nhóm cơ liên quan, ngăn ngừa nguy cơ tái phát hiệu quả.

Xem thêm: Sóng xung kích Shockwave trong điều trị cơ xương khớp

5. Can thiệp xâm lấn tối thiểu

• Tiêm Corticosteroid tại chỗ: Phương pháp này giúp giảm viêm và giảm đau nhanh chóng. Tuy nhiên, nó cần được cân nhắc kỹ vì có thể gây ra tác dụng phụ như làm yếu gân, tăng nguy cơ đứt gân. Phương pháp này bắt buộc phải được chỉ định và thực hiện bởi bác sĩ chuyên khoa có kinh nghiệm.
• Phẫu thuật: Đây là lựa chọn cuối cùng, chỉ được xem xét khi các phương pháp bảo tồn đã thất bại sau một thời gian dài (thường là 6-12 tháng) và có tổn thương thực thể rõ ràng (rách, đứt gân).

VIII. Bài tập chữa viêm điểm bám gân khuỷu tay tại nhà

Bài tập là phần quyết định kết quả dài hạn của viêm điểm bám gân khuỷu tay, vì chỉ có tải trọng đúng cách mới kích thích sợi gân tái tổ chức và lấy lại sức chịu lực. Chườm lạnh và thuốc giúp bạn hết đau, nhưng gân yếu không được tập lại thì tỷ lệ tái phát rất cao.

Nguyên tắc trước khi tập: chỉ bắt đầu khi cơn đau cấp đã dịu (thường sau 3–7 ngày nghỉ và chườm lạnh); tập chậm, không giật; mức đau chấp nhận được trong lúc tập là nhẹ và phải hết trong vòng 24 giờ. Nếu đau tăng dần qua từng buổi, hãy ngưng và đi khám.

1. Kéo giãn nhóm cơ duỗi cổ tay

Duỗi thẳng tay đau ra trước, lòng bàn tay úp xuống. Dùng tay còn lại gập cổ tay xuống dưới cho tới khi bạn cảm nhận căng dọc mặt ngoài cẳng tay. Giữ 30 giây, lặp 3 lần, thực hiện 2 lần mỗi ngày. Đây là bài mở đầu giúp giảm sức căng đặt lên lồi cầu ngoài trước khi bước vào các bài tăng lực.

2. Bài tập ly tâm duỗi cổ tay (eccentric)

Đây là bài tập có nền tảng bằng chứng mạnh nhất cho viêm lồi cầu ngoài. Đặt cẳng tay lên bàn, bàn tay thò ra ngoài mép, cầm một vật nhẹ 0,5–1 kg, lòng bàn tay úp. Dùng tay lành nâng cổ tay lên hết tầm, sau đó thả tay lành ra và để tay đau hạ xuống thật chậm trong 3–4 giây. Chỉ pha hạ xuống mới là phần trị liệu. Thực hiện 15 lần × 3 hiệp, mỗi ngày một lần; tăng tạ rất từ từ khi bài tập trở nên dễ.

3. Xoay sấp – ngửa cẳng tay

Gập khuỷu 90 độ, khép sát thân, cầm một chai nước nhỏ theo chiều dọc. Xoay chậm cẳng tay sang sấp rồi sang ngửa hết tầm, mỗi chiều dừng 2 giây. Thực hiện 15 lần × 2 hiệp. Bài này phục hồi khả năng kiểm soát xoay, nhóm động tác gây đau nhiều nhất khi bạn vặn tay nắm cửa hay vắt khăn.

4. Bóp bóng mềm tăng lực nắm

Nắm một quả bóng cao su mềm, bóp giữ 5 giây rồi thả lỏng 5 giây, lặp 15 lần × 2 hiệp. Lực nắm suy giảm là dấu hiệu sớm và cũng là di chứng kéo dài của viêm lồi cầu ngoài, nên bài này vừa để phục hồi vừa để bạn tự theo dõi tiến triển qua từng tuần.

Với các trường hợp đã đau trên 6 tuần hoặc từng tập tại nhà mà không cải thiện, tải trọng bài tập cần được đo và điều chỉnh theo từng giai đoạn lành gân. Tại MBJ, chương trình bài tập được thiết kế riêng sau khi siêu âm đánh giá mức độ tổn thương, kết hợp cùng laser cường độ cao và sóng xung kích để rút ngắn thời gian phục hồi.

Xem thêm: Laser Cường Độ Cao IV: Điều Trị Thoái Hoá Khớp & Viêm Khớp Không Thuốc

IX. Biện pháp phòng ngừa viêm điểm bám gân tái phát

“Phòng bệnh hơn chữa bệnh”. Hãy chủ động bảo vệ hệ cơ xương khớp của bạn bằng những thói quen đơn giản:

• Khởi động kỹ trước khi tập luyện, chơi thể thao.
• Tránh thay đổi cường độ hoặc loại hình vận động một cách đột ngột.
• Duy trì cân nặng hợp lý để giảm áp lực lên các khớp.
• Xây dựng chế độ dinh dưỡng cân bằng, giàu canxi, vitamin D và các chất chống oxy hóa.
• Luôn thực hiện đúng tư thế trong sinh hoạt, lao động và tập luyện.

Kết luận

Viêm điểm bám gân là một bệnh lý cơ xương khớp rất phổ biến, có thể gây ra nhiều đau đớn và phiền toái. Tuy nhiên, bệnh hoàn toàn có thể được điều trị hiệu quả nếu được chẩn đoán sớm và áp dụng đúng phương pháp.

Trong đó, Vật lý trị liệu – Phục hồi chức năng với các công nghệ hiện đại nổi lên như một giải pháp an toàn, bền vững, không chỉ giúp giảm đau mà còn giải quyết tận gốc nguyên nhân gây bệnh, phục hồi chức năng và ngăn ngừa tái phát.

Nếu bạn nhận thấy bất kỳ dấu hiệu nào của bệnh, hãy liên hệ ngay với các cơ sở y tế uy tín để được thăm khám và tư vấn. Sức khỏe vận động là nền tảng của một cuộc sống năng động và hạnh phúc.

MBJ Team

Đội ngũ chuyên gia y tế tại Phòng khám MBJ với nhiều năm kinh nghiệm trong lĩnh vực cơ xương khớp và phục hồi chức năng. Chúng tôi cung cấp thông tin sức khỏe chính xác, dựa trên bằng chứng lâm sàng – giúp bạn hiểu đúng và chủ động hơn trong việc chăm sóc cột sống.

⚠️ Lưu ý: Bài viết này chỉ mang tính chất tham khảo về mặt y khoa. Để hiểu rõ tình trạng bệnh lý của bản thân, bạn đọc nên đến các trung tâm y tế hoặc phòng khám chuyên khoa để được thăm khám và tư vấn điều trị phù hợp. Không nên tự ý áp dụng phác đồ điều trị khi chưa có chẩn đoán chính xác từ bác sĩ.

Đã kiểm duyệt bởi BS CKI Vũ Thị Minh Nguyệt – Giám đốc chuyên môn phòng khám MBJ